فرمانداری خور و بیابانک
خانه
خور

خورمركز شهرستان خور و بيابانك از توابع استان اصفهان است. تاريخ شكل گيري آن بدرستي معلوم نيست ولي آنچه از شواهد و قراين و دست نبشته‌هاي قديمي استنباط مي‌شود حد اقل تا قرن پنجم و ششم هجري مي‌توان آثاري هر چند نا محسوس را مشاهده كرد. بر روي يكي از دو طوقه علم وقف بر حسينيه خور تاريخ 974 هجري حك شده‌است كه مربوط به زمان شاه طهماسب است. قباله‌هايي از خريد و فروش آب و املاك و اسنادي نيز مربوط به ازدواج از دوره شاه سلطان حسين در دست مي‌باشد. تصور بر اين است كه عامل ارتباط در پيدايش خور نقش مهمي داشته‌است و چشمه درياشو در قله تين ( چشمه‌اي در نخلستان خور) محل مناسبي براي اُتراق كاروانها بوده‌است و همين چشمه مردم رابه سكونت در اين محل كشانده‌است. خور شرقي‌ترين نقطه استان اصفهان است و ارتفاع آن از سطح دريا 796 متر است و با استان‌هاي خراسان و يزد و سمنان همسايه‌است.

ناصر خسرو در سال 444 هجري در سفرنامه خود از بياذه و گرمه (جرمق) نام برده‌است. وي مجموع آبادي‌هاي منطقه را 12 مورد تخمين زده و از پياده (بياضه) به عنوان مركز و يكي از پايگاه‌هاي اسماعيليه نام برده‌است و از قلعه‌اي در بياضه نام برده كه هنوز آثارش موجود است.

قنات‌هاي خور و چشمه درياشور

  • كلاغو يا كلاگو: قنات كلاغو كه يكي از طولاني ترين قنات‌هاي ايران است در مسيري 7200 متري از مادر چاه تا خور كشيده شده و قدمتي 900 ساله دارد به عقيده اهالي حفر كنندهٔ اين قنات «ميركلان» نامي بوده‌است.
  • دهزير: قنات دهزير كه از پرآب ترين قنات‌هاي كويري است حدود 4000 متر از خور فاصله داشته و قدمت آنه به بيش از 1000 سال مي‌رسد و داراي 65 حلقه چاه مي‌باشد و از زير شهر مي‌گذرد و اهالي با حفر پاياب به آب آن دسترسي داشته اند. پاياب‌ها كه زماني نمادي از شهر خور بود طي چند سال گذشته به مرور توسط شهرداري مسدود گرديده‌است و در حال حاضر پاياب لرد، يكي از معدود پاياب‌هاي باقي‌مانده مي‌باشد كه در فلكه مركزي شهر ( ميدان امام خميني ) قرار دارد مورد بهره برداري قرار مي‌گيرد.
  • شورو يا غفورآباد: قديمي‌ترين قناتي است كه در خور حفر گرديده و بعدها توسط شخصي بنام غفور مرمت گرديده‌است. و به نظر مي‌رسد در حال حاضر اثري از آنها باقي نمانده‌است.
  • چشمه درياشور : اين چشمه بر روي تپه اي به نام قل هو الله (سر تل) قرار دارد و آب مورد نياز بخشي از كشتخوان دشت خور را فراهم ميكند

پوشش‌هاي گياهي مهم

1.   بادام تلخ: در گويش خوري «سِريت» تلفظ مي‌شود. مغز بادام تلخ را براي از بين بردن سم آن چندين بار در آب مي‌جوشانند. موژو نام ديگري است كه به اين درخت مي‌دهند. از چوب آن براي تهيه بيل، كلنگ، عصا و زغال استفاده مي‌شود و از شاخه‌هاي آن سبد بافته مي‌شود. از ريشهٔ آن كه به روس معروف است براي دباغي پست مشك استفاده مي‌كنند.

2.      تاغ:

o        تاغ زرد: درختي با تنه قطور و انشعاباتي با رنك سبز روشن.

o        تاغ سياه: شبيه تاغ زرد با ساقه‌اي محكم‌تر.

3.      گز:

o        سرخه گز: با رنگ سبز متمايل به قرمز با برگ‌هاي باريك و رشته مانند.

o        شوره گز: با رنك سبز متمايل به سفيد و براي استفاده احشام آنرا در آب مي‌شويند تا شوري آن از بين برود.

o        كوره گز: بزرگتر از 2 گز ديگر است و براي دام مناسب نيست و براي جلوگيري از نفوذ شن در مزارع بكار مي‌رود.

4.   اشنان(اشنون - اشنيان)*[1]: اين گياه از خانواده اسفناجيان و بوته‌اي مي‌باشد و ارتفاع آن تا 150 سانتي متر هم مي‌رسد. برگ رسيدهٔ آنرا آسياب كرده و به عنوان پودر رختشويي بكار مي‌ببرند.

اشخاص معروف

  • حبيب يغمايي
  • يغماي جندقي

آثار تاريخي

در خور از دوران گذشته آثار زيادي بر جاي نمانده است . در نيم فرسنگي خور ( تقريباً 4 كيلومتر ) كوهي معروف به نام پشت قد پا قرار دارد كه بر فراز آن ويرانه اي ديده مي شود و در نزديكي آن محلي به نام شكم اسب وجود دارد كه عامه اعتقاد دارند كه اسب حضرت علي ( ع ) در آنجا خوابيده و اين فرورفتگي را ايجاد كرده است . بنا به گفته مرحوم فره وشي محل گذراندن مردگان زردشتي بوده است .

كمي دورتر از پشته قدم پا در كوه هاي هُونو ( Hunu ) يك رگه سفيد از قله كوه تا پايين امتداد دارد كه گويند يكي از مقدسين مشغول ساييدن كشك بوده كه كاسه كشك او فروريخته است .

قلعه گبرها : در شرق خور قلعه اي به نام قلعه گبرها وجود داشته است و بنا به گفته چند تن از كشاوزان سالخورده در حدود هشتاد سال پيش بقاياي آن را تخريب كرده اند و از خاك آن براي زمين كشاورزي استفاده كرده اند.

گنبد امامزاده سيد داود : شاه عباس در مسافرتي كه از اصفهان به مشهد از خور گذشته و يكي از همراهان خود به نام سيد داود را كه نسبش به حضرت امام موسي كاظم (ع)رسيده است براي هدايت مردم در آنجا گماشته است . فرم قديمي گنبد و غرفه هاي اطراف آن نشانگر معماري دوره صفويه است .از نظر فرم همانند گنبدمسجد شيخ لطف الله(اصفهان) است. ويژگي مهم اين گنبد آن است كه بدون استفاده از خشت و گل پخته استفاده شده است . اين گنبد اكنون در زير گنبد جديدي كه بر روي آن ساخته شده است پنهان است.

حوض شاه : آب انباري كه بناي آنرا به شاه عباس نسبت مي دهند . مصالح بكار رفته در آن قلوه سنگ و ساروج است .

قلعه حاج عبدالغفور : در حال حاضر در خور قلعه اي نيست و تنها يك برج نيم استوانه اي آن به جاي مانده است . حاج عبدالغفور در اواخر دوره زنديه حاكم خور بوده است وي براي تامين آب قلعه قنات غفور آباد را احداث كرد . اهالي خور اين قنات را شورو ( Shuru ) مي گويند . اين قنات در ارديبهشت سال 1358در اثر سيل ويران گشت .

مسجد عرب ها : تاريخ بنا معلوم نيست .اكنون جزء آثار ثبت شده شهرستان خور در ميراث فرهنگي است.

مسجدجامع : در قرن سبزدهم هجري در زمان محمدشاه قاجار به دستور نوروز عليخان فريناني حاكم خور بنا شده است . اين مسجد در ارديبهشت 1358 در اثر سيل ويران شد و به طرز ديگري ساخته شد . هم اكنون نيز ساختمان جديد آن در دست احداث است.

مسجد تارو(Taru) : تاري در لغت به معناي خداست ، مسجد تارو يا مزگت(Mazgat) تارو يعني مسجد كوچك خدا زيرا چندان وسعتي نداشته . قديمي ترين مسجد ايران هم تاريخانه دامغان است . مسجد اصلي داخل حصار خور بوده و بعدها بيرون حصار قسمتي بدان افزوده اند و آن را با راهرويي به يكديگر متصل كرده‌اند . اكنون اين مسجد بافت قديمي خود را ندارد.

منابع

  • دكتر بهروز نوئين، مرتضي محبي. جغرافياي خور. چاپ اول. قم: انتشارات فلاحت ايران، 1378. شابك 2090276964.
  • جايگاه و بلندا
تاریخ به روز رسانی: 1394/06/30
تعداد بازدید: 3339
امتیازدهی
میانگین امتیازها:0 تعداد کل امتیازها:0
مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0
ارسال نظرات
نام  
آدرس پست الکترونیکی شما    
توضیحات  
تغییر کد امنیتی  
کد امنیت  
 
کلیه حقوق این پایگاه متعلق به فرمانداری خور و بیابانک میباشد.
Powered by DorsaPortal